นิทานเรื่องพระยาโสมราช

อะตีเต กาเล พาราณะสิยัง ฯ ล ฯ อะโหสิ กิระ ดังได้ฟังมาแต่กาลก่อน ยังมีพระยาองค์หนึ่งชื่อว่าโสมราช อยู่ในเมืองพาราณสี ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เจ้าบังเกิดเป็นพราหมณ์ปุโรหิต ยังมีม้าพระที่นั่งตัวหนึ่งชื่อว่าปัณฑวะ นายคิริทัตเป็นคนกระจอก เดินกระโหยกเป็นผู้เลี้ยง ม้านั้นเห็นนายคิริทัตจูงเดินกระโหยกไปข้างหน้าก็สำคัญว่าสอนให้ตัวเดินดังนั้น ม้าก็เดินกระโหยกเหมือนนายคิริทัต พระมหากษัตริย์ทรงทราบเหตุ จึงให้แพทย์หมอไปพิจารณาว่าจะเป็นโรคโรคาประการใด แพทย์หมอทั้งหลายพากันไปพิจารณา ก็ไม่เห็นโรคโรคาประการใด จึงกลับมาทูลพระมหากษัตริย์ พระองค์ก็ทรงตรัสให้พระโพธิสัตว์เจ้าไปพิจารณา พระโพธิสัตว์เจ้าก็ไปดูก็รู้ว่าม้านี้เดินตามนายคิริทัตผู้เป็นกระจอกเป็นผู้เลี้ยง จึงกลับมากราบทูลให้พระมหากษัตริย์จัดหาคนเลี้ยงที่เดินดีๆ เป็นปกติมาเลี้ยง ยกคนเก่าออกเสีย ม้าพระที่นั่งได้คนเลี้ยงมาใหม่ก็เดินดีหายกระโหยกไม่พิการ ควรเป็นม้าอาชาชาญที่นั่งของพระมหากษัตริย์ ฯ นิทานนี้มีมาจากชาดก ฯ ยังมีนิทานอีกเรื่องหนึ่งว่า